Innovation program Amsterdam for C-level executives

Why do the top international jeans brands start a co-creation-lab in a retail complex?  Why consider co-working as the main disruption in the future of work? Why do social workers launch bike repair and design studios? And how do fmcg-brands manage to become storytelling brands without spending a single penny in media? These are all the result of consilient thinking: unusual and purpose-driven collaborations that lead to unprecedented innovations. A lot of innovations based on cross-industry pollination can be found in retail, hospitality and real estate concepts in Amsterdam.

To learn about the different strategic angle points in which sustainable and purpose innovation happens, we organize an inspiration tour to Amsterdam for C-level executives.

The program also includes a program to prepare us form the trip and make use of the insights after the trip. It consists of 20% Trend Briefings and introduction of new innovation pathways, 60% of visits to innovative projects and 20% reflection sessions. This way we enable participants to apply insights and trend intelligence in their own business reality. Accommodation, lunch, dinner and trips in Amsterdam are chosen according to their innovation story.

The program provides three things:

  • An overview of the diverse perspectives where innovation comes from, how the value chain can be redraws and shopping or user experience can be redefined.
  • Visits to projects with a look behind the scenes and testimonials from entrepreneurs and designers.
  • Two sessions provide in-depth interpretation around the observations and interactive exercises that help participants apply trend and innovation techniques to use in their own operations.

Projects we’ll chose from to visit are Tony’s Chocolonely, Oepdipus Brewery, Restaurant De Kas, Denim Lab, Amsterdam Hall, Kinki Academy, The Dutch Weed Burger, Seamore, Start-up colonies in Westergas Park, Rockstart or FreedomLab, Wework Amsterdam, Zoku Living, Mediamatic,  Art Deli, The Roast Cream, 3DPrintCanalhouse, Instock, Mighty Milk,  Micropia The VR Cinema, Heijmans One, CityHub, and many others.

The program will be determined in function of availability, background and expectations of the participants.


We stay with the whole group for two nights at The Student Hotel in Amsterdam. The Student Hotel in itself is an extraordinary innovative concept in hospitality. As a hybrid of a student residence and boutique hotel, it attracts an international audience with its energetic and youthful atmosphere.


Participants are free to choose how to get in Amsterdam. Parking is provided at affordable price by The Student Hotel. You can also come by train or by Thalys. From Amsterdam Central Station, tram 13 takes you in 20 minutes to the hotel.

In Amsterdam we travel by bike, foot and taxi. Pay attention to the weather when it comes to clothing.


Consilient thinking: Unusual collaboration leads to innovation unseen

“Consilience, which Pulitzer Prize-winning scientist and philosopher Edward O. Wilson defines as ‘the interlocking of causal explanation across disciplines’, is the order of the day.

Consilience literally means ‘things that happen together’. Consilient thinking means that you are looking for solutions together with experts from different disciplines for (often global) problems. A nice surprise is that solutions often demonstrate their utility in several industries. What if you could combine the latest insights of biology, physics, computer technology and others? Which new balance between man, technology and nature will occur? And with massive global challenges in the background, can we create impact on consumer behaviour?

Olli is another great example of innovation, design and engineering, but not only in the automotive industry. It is also a leading example for the energy industry, ICT (internet-of-things), production (additive manufacturing), public transport and logistics. Olli in itself is a keen example of cross-border innovation.

We find many more applications of ‘Consilient thinking’ in the food industry. Food computers and synthetic biology provide future scenarios to feed 9 billion people living for 85% in megacities within two decades.

How to outsmart meat on taste? “We asked Giuseppe about the foodture

A special initiative that I’d love to talk about is found at the Chilean start-up “The Not Company”. In collaboration with an algorithm they call Guiseppe, they analyze human perceptions of taste and texture. The most brilliant Nutrition Scientist in the world is programmed at the “Not the Company” is argued cheeky. The program suggests on this basis unorthodox combinations of plant based ingredients to create very realistic and tasty meat substitutes.

The key to carsharing is… no key

“Hoe bereiden we Volvo Car Dealerships voor op de toekomst? Dat was de vraag van Volvo Cars Nederland samen met haar dealerbestuur. In ’t bijzonder waren ze geïnteresseerd in de rol van de concessie (en het verkooppunt en de showroom in het bijzonder) Of anders gesteld: hoe zorgen we er (regionaal) voor dat via uiteenlopende business modellen mensen toch voor Volvo kiezen? En hoe geven we ‘Mobility as a service’ toch een premium cachet?

Na een zeer uitvoerige toekomstverkenning, zijn we tot een set belangrijke innovatiepaden gekomen waarin hoofdzakelijk regionaal het verschil kan gemaakt worden dankzij weloverwogen, premium klantervaringen. Deze klantervaringen (customer journeys) worden nu in scenario’s omgezet in samenwerking met Pinkeye Design Studio.

Eén van de meest frisse elementen, en slimme strategische opstapjes om regionale deeldiensten in elkaar te knutselen is de ‘sleutelvrije auto’. Eigenaars van auto’s uitgerust met Keyless Drive kunnen vandaag al hun auto vergrendelen, ontgrendelen en starten zonder dat de transpondersleutel in het contactslot hoeft te zitten. Een volgende stap (tegen 2017) is om de sleutel te vervangen door een app, en dat biedt een interessant potentieel. Zo zouden Volvorijders niet alleen hun app kunnen gebruiken voor een huurauto tijdens hun vakantie, ze kunnen via die app ook hun Volvo delen met de buren, of tijdelijk gebruik kunnen maken van regionale deelauto’s.

The future of mobility joins us in the figure of Olli

The future of mobility is 100% clean, 100% safe and 100% autonomous
(Maarten Steinbuch, Professor University of Eindhoven, The Netherlands SingularityU)

On the 16th of June 2016, the future of mobility, according to Local Motors (yes, pun intended …) was presented to the world in the guise of Olli. Olli is not just an average shuttle bus. Just like its European sisters – the Wepods – that drive around the university campus of Wageningen, the Ollis are 100% electric and autonomous. The special feature, however, is that to Olli is controlled by an artificial brain (cognitive computing capabillities) of IBM Watson. IBM Watson can speak in plain english, and he also responds in a natural and human way.

Watson processes the requests that travelers make using their smartphone in real time. He defines the shortest route to cater everyone as quickly as possible on their mobility needs, with most accurate control of the travel time. Door-to-door.

The user experience is undoubtedly the most distinctive. Watson is accessible through different channels (on the street via smartphone, or just by voice control in the van), he can recognises you in person know, is always polite and never moody. On top of that, Olli learns trough “Conversational interaction”. As a passenger you can have a chat with Olli about technology or simply about where you want to go today. Passengers can change their destination during the ride (put me down at the station square instead …) and specify where and when they want to be picked up again. The more interaction, the more accurate Ollis service grows.

Local Motors

Few people know that Local Motors is a good example of what co-creation can do. The linear value chain that is so dominant to the automotive industry can be quite disrupted by Local Motors. Local Motors is a technology company that brings people together worldwide around design, production and sale of the vehicles of the future. As a technology platform, it combines the force of global co-creation with local micro manufacturing.

The Olli is produced in a so-called BAAM (Big Area Additive Manufacturing). And despite what the name suggests; the computer-controlled production facility would fit in just twice in my small backyard.

The goal of Local Motors is to accelerate the evolution towards new mobility technologies through this new platform model. Local Motors came out with the first car (named Strati) on the market that consists entirely of components made with a 3D printer. Olli is also the result of “Additive Manufacturing”.

New technology, optimism and scepticism

Optimism equals hope. Carsharing, MAAS (Mobility as a Service) and autonomous driving are stepping stones towards alternative energy because of the benefit of scale, optimum utilization of road capacity (less congestion), potentially fewer fatalities, fewer vehicles and less waste of energy and materials. The idea that life can go on while you move (while working, debating or relaxing) is also a very attractive (and sustainable) thought.

Only when surrounded by environmentalists, I ironically still experience the skepticism and suspicion towards new technologies. A colleague of mine was recently almost carried out crucified during a left progressive congress, when naming the potential benefits of autonomous vehicles. Sharing models and new technology would only serve big capital (the sharing economy is a euphemistic guise of platform capitalism) only promoting over-consumption.

Of course there is a potential downside. When the price per kilometer would fall dramatically, the door is open for self-driving meeting rooms, terraces ma’s-tu-vu on wheels, moving hotel rooms and television evenings, floating along Flanders fields …

Even though it is with legitimate concerns (referred to aggressive players as Uber), observations show that new business models on automotive offer space for conceptual diversity and newcomers of all sorts (think of Lyft, Drive Now, Lift Hero (Uber for the elderly), and smaller Belgian initiatives like Bolides and Tapazz.

My last train before summer holiday (return ticket Mortsel-Oude-God-Brussels) costs about 14.00 Euro. Because of strikes and cancelled, I wasted half a day of valuable time for a meeting of just one single hour. For the same number of kilometres, a colleague who lives and works in Paris would pay only 6 Euro at Uber Pool. Door to door.

My question to the opponents and sceptics: how and why stand on the brake? Do new waves of innovation not offer chances to seize power rather than the effort it takes to swim frantically against it?


Hoe de toekomst van mobiliteit samenkomt in de gedaante van Olli

De toekomst van mobiliteit is 100% schoon, 100% veilig en 100% autonoom
(Maarten Steinbuch, Hoogleraar Universiteit Eindhoven, SingularityU The Netherlands)

Vlak voor de zomer – op 16 juni 2016 om precies te zijn –  werd de toekomst van mobiliteit volgens LocalMotors (ja, de ironie is bewust…) voorgesteld aan de wereld in de gedaante van Olli. Olli is niet zomaar een pendelbusje. Net zoals haar Europese zusjes – de Wepods – die vandaag rondrijden op de universiteitscampus van Wageningen, zijn de Olli’s 100% elektrisch en autonoom. Het bijzondere echter aan Olli is dat die bestuurd wordt door het artificiële brein (cognitive computing capabillities) van IBM Watson. IBM Watson kan je in eenvoudige mensentaal aanspreken, en hij spreekt ook in mensentaal terug (voorlopig wel enkel in het Engels…) Het superbrein van IBM Watson wordt al ingezet in de gezondheidssector, in de financiële sector en de advocatuur. Als bestuurder van Olli kan hij  ‘in real time’ de verzoeken verwerken die reizigers via hun smartphone ingeven, en de kortste weg uitstippelen om iedereen zo snel mogelijk te voorzien van hun mobiliteitsbehoeften. Dankzij haar rekenkracht weet ze ieder individu te bedienen met zo kort mogelijke rij- en wachttijden, van deur-tot-deur.

Olli opereert in een geografisch afgebakend gebied (een stadsdeel), en hoeft niet op een aparte rijstrook. Dankzij gevoelige sensoren rijdt hij dwars door alle verkeer. Hiermee is hij een self-driving car, niveau 4. Het vijfde stadium is wanneer er letterlijk geen grenzen meer zijn en je pakweg Parijs kan intikken als bestemming, en de hele rit een dudje kan doen.

De gebruikservaring is bij Olli ongetwijfeld het meest onderscheidend. Watson is nauwkeurig, via verschillende kanalen aan te spreken (op straat via de smartphone, in het busje gewoon met je stem), (her)kent je na verloop van tijd, is altijd beleefd en nooit humeurig. Interactie met mensen doet Watson bijleren. Als passagier kan je met Watson (of is het Olli?) een praatje maken over de technologie of over waar je vandaag heen wil. Passagiers kunnen tijdens de rit van gedachte veranderen (zet me toch maar neer aan het Stationsplein…) en aangeven waar en wanneer ze terug willen worden opgehaald. Hoe meer interactie, hoe nauwkeuriger Olli haar dienstverlening wordt.


Wat weinig mensen weten is dat LocalMotors een schoolvoorbeeld is van co-creatie. De lineaire waardeketen die zo eigen is aan de auto-industrie wordt door LocalMotors behoorlijk  door elkaar geschud. LocalMotors is een technologiebedrijf dat mensen wereldwijd samenbrengt rond ontwerp, productie en verkoop van de voertuigen van de toekomst. LocalMotors vervangt het ‘pijplijnmodel’ door het ‘platformmodel’ in een industrie waar die kanteling misschien wel het meest spectaculair is: de autobranche.

Olli wordt geproduceerd in een zogenaamde BAAM (Big Area Additive Manufacturing System), zeg maar ‘een volautomatische 3D-printer en assemblage-machine’. En ondanks wat het woord ‘Big’ doet vermoeden; de computergestuurde productiefaciliteit zou net twee keer in de tuin van mijn rijhuisje kunnen. Het gedecentraliseerde business model van Local Motors stelt met andere woorden ieder provinciestadje terug in staat om haar eigen voertuigen te produceren.

Het doel van LocalMotors is om via dat nieuwe model de evolutie richting nieuwe mobiliteitstechnologieën te versnellen. Zo kwam LocalMotors met de allereerste auto op de markt, die integraal bestond uit componenten uit een 3D-printer (de Strati), en die werd ontworpen door een community van designers wereldwijd.

 Nieuwe technologie, optimisme en scepsis

Optimisme geeft hoop. Autodelen, MAAS (Mobility as a service) en autonoom rijden zijn een mooie opstap naar alternatieve energiebronnen omwille van de schaal, een optimale benutting van de wegcapaciteit (minder files), potentieel minder verkeersdoden, minder voertuigen, en minder verspilling van energie en materiaal. Ook het idee dat het leven gewoon door kan gaan terwijl je je verplaatst (al werkend, converserend of ontspannend) is ook een zeer aantrekkelijke (én duurzame) gedachte.

Enkel wanneer ik in een midden kom van milieu-activisten wordt nog steeds met scepsis en argwaan gekeken naar nieuwe technologieën. Platform-modellen zouden enkel het grootkapitaal dienen (De deeleconomie is een eufemistische vermomming van het platformkapitalisme), en juist overconsumptie bevorderen.

Uiteraard is er ook een potentiële keerzijde. Wanneer de prijs per kilometer spectaculair zou dalen, zet dat de deur open voor zelfrijdende vergaderzalen, terrasjes m’as-tu-vu op wieltjes, rijdende hotelkamers en televisie-avonden, lang achteruit liggend langs Vlaamse velden, …

Ookal wordt er met terechte bezorgdheid gerefereerd naar slokkoppen als Uber, toch toont de actualiteit dat nieuwe business modellen rond automobiliteit ook ruimte bieden voor conceptuele diversiteit en nieuwkomers allerhande (Denk maar aan Lyft, Drive Now, Lift Hero (Uber voor ouderen), en kleinere, Belgische initiatieven als Bolides en Tapazz.

Een mijmering rond ons openbaar vervoer

Mijn laatste treinrit voor de vakantie (retourtje Mortsel-Oude-God-Brussel) kostte 14,00 Euro. Vanwege de staking, afgelaste treinen en wat heen-en-weer-gerij voorbij mijn eigen deur, was ik een halve dag kostbare tijd kwijt aan een vergadering van slecht één enkel uurtje.

Voor exact dezelfde afstand, zou een collega die woont en werkt in Parijs 6 Euro hebben uitgegeven aan Uber Pool. Van deur-tot-deur.

Mijn vraag aan de tegenstanders en sceptici: op welke rem ga je staan? En bieden nieuwe golven van vernieuwing niet eerder de kansen om bergen te verzetten mbt. duurzaamheid ipv aanleiding tot krampachtig verzet?

Van labovlees tot digitale productie: dit is het tijdperk van de mens

(Dit artikel verscheen in November 2015 in RetailDetail Magazine)
In juni pakt Albert Heijn uit met tomaatjes die in een labo zijn geteeld. De eerste hamburgers die nooit aan een koe hingen, volgen snel. Toch als het van trendwatcher Stefaan Vandist afhangt: “De mens komt los van de natuur, en dat is goed.”
Het tijdperk van de mens

Op de RetailDetail Night op 26 november toont Stefaan Vandist, toekomstverkenner van Studio Spark, met zijn presentatie ‘Anthropocene Mindsets’ dat ons de komende jaren een grenzeloos potentieel te wachten staat, ook voor retailers. “We bevinden ons in het tijdperk van de mens. De mens is een veranderende kracht en we moeten dat aanvaarden.”
Labteelt, in-vitrovlees, hyperconnectiviteit, biodesign en digitale productie, het zijn slechts enkele recente innovaties die de grenzen van wat we kennen en ook de band tussen de mens en de natuur, zoals die millennia lang heeft bestaan, grondig herschrijven. En dat is goed, meent Vandist.
Een eyeopener, zeker voor iemand die bedrijven rond duurzaamheid adviseert, want in het klassieke duurzaamheidsdenken wordt net gepleit voor een terugkeer naar de natuur: het is de mens zijn plicht om de wereld in zijn oorspronkelijke staat te herstellen en dus ook een rem op de groei te zetten, klinkt het doorgaans.
Dat klassieke idee is voorbijgestreefd, stelt Stefaan Vandist: “We moeten de klok niet terugdraaien maar wel het beste van het tijdperk van de mens maken. De media schotelen ons een pessimistisch beeld voor, maar met de wereld gaat het eigenlijk steeds beter: de middenmoot gaat er decennia na decennia op vooruit. Het is een stille vooruitgang, die daardoor weinig aandacht krijgt.”
Verse groenten groeien in de kelder

Op verschillende domeinen is die verbetering te zien. Vandist bundelt ze in een tiental innovatiepaden, waarvan digitale productie, een disconnectie tussen mens en natuur in de voedingsproductie en zelfrijdende auto’s er enkele zijn. “Het gaat om evoluties die tekenend zullen zijn voor de komende 10 jaar en relevant zijn voor iedereen – of het nu grote of kleine bedrijven zijn.”
Zo is er al jarenlang een armworsteling aan de gang tussen industriële landbouw en arbeidsintensieve, biologische voedselteelt. Vraag is echter hoe we het beste van beide werelden kunnen combineren en de toenemende bevolking in stedelijke omgevingen van kwalitatieve voeding kunnen voorzien. “Digitale teelt vormt een oplossing. Het Nederlandse bedrijf Plant Lab in ’s Hertogen Bosch kwam bijvoorbeeld tot belangrijke inzichten over de groei van gewassen: planten groeien dankzij fotosynthese, maar ze hebben daarvoor niet het hele spectrum van licht nodig, drie kleuren zijn genoeg.”
Als je dan het juiste algoritme vindt, kan je gewassen in labo’s kweken zodat ze zo snel en optimaal mogelijk hun volle potentieel bereiken, vertelt Vandist. “Dat is sneller en heel wat efficiënter dan de traditionele landbouw. Voedselteelt kan zo zelfs hyperlokaal worden: supermarkten kunnen groenten gaan kweken op hun dak of restaurants in hun kelder. Dat is niet alleen ecologisch veel verantwoorder, kwekers krijgen ook volledige controle over de smaak en kwaliteit van hun teelt.”
Albert Heijn wordt op dit vlak trouwens pionier: in juni moeten de eerste lab-tomaatjes in de winkels gaan liggen. “We komen in wereld die contra-intuïtief lijkt, maar wel ontzettend boeiend en relevant is. Het is niet het gewas dat artificieel is, het zijn de omstandigheden. De groenten zelf kunnen met gemak biologisch zijn.”

’s Nachts geprint, ’s morgens via drone geleverd

Mobiliteit is een ander belangrijk innovatiepad in het tijdperk van de mens. “Hoe gaan we om met mobiliteit in de toekomst? En met ‘last mile delivery’, een heikel punt voor veel online handelaars? De veelbesproken self-driving car kan daar een grote rol in gaan spelen. We horen nu heel vaak over ‘drones’, die pakketjes zouden gaan leveren, maar het hoeft niet te vliegen: er zijn nog tal van opties.”
Eén van die opties is ook digitale productie, aldus de trendwatcher. “Retailers kunnen dankzij onder andere 3D-printing ’s nachts digitaal gaan produceren om hun bestellingen klaar te hebben voor de volgende dag. ‘Digital manufacturing’-technologieën kunnen ook voor beleving zorgen: er zijn al winkels waar je de magie van de productie kan beleven. Maar het gaat voorbij de gadgets, het roept zelfs fundamentele vragen op: is de producent in de toevoerketen bijvoorbeeld nog wel echt de maker van onze producten?”

“Het lijkt futuristisch”, geeft Stefaan Vandist toe, “maar het is nu. En het lijkt eng, maar het is positief. Als we eerlijk zijn met onszelf: wij als mensen veranderen de wereld, maar wanneer we het beste van onszelf inzetten – onze kennis, organisatorisch vermogen en technologie – dan kunnen we onze planetaire uitdagingen best aan en kunnen we er nog een gezellige toekomst van maken.”

De nieuwe economie is een ecosysteem van relaties

(Deze tekst is gepubliceerd als gastbijdrage in het boek Sub Rosa van trendwatcher Herman Konings, uitgegeven door Lannoo in het najaar 2011)

Een frisse kijk na een frisse duik

Stel je even het volgende voor. Morgen schepen we met enkele vrienden en zielsverwanten in voor een duikstage in een zonnig en paradijselijk vakantieoord. Na een flinke brok theorie en praktische oefeningen worden we beloond met toegang tot een wereld die niet alleen oogverblindend mooi is, maar die ons ook heel wat inspiratie kan verschaffen over hoe samenwerking tot een duurzame toekomst kan leiden. Samenwerking lijkt iets menselijks, maar het moet in zee ontstaan zijn als strategie om erop vooruit te komen. De relatie tussen soorten drijft de evolutie en is bepalend geweest voor de diversiteit, pracht en (veer)kracht van het leven vandaag.

Metropolis naturalis

Een koraalrif kan je zien als een natuurlijke metropool waar iedereen verschillende relaties onderhoudt en diensten aanbiedt aan de ander. Het rif zit vol met kansen, en er kunnen allerlei deals gesloten worden.

Neem nu de poetslipvis. Poetslipvissen baten vaak in duo een poetsstation uit. Volgens de observaties van duikers die ons zijn voorafgegaan, worden in sommige poetsstations tot 300 klanten per dag afgewerkt. Vissen van allerlei groottes en soorten komen van mijlenver om parasieten, stukken dode huid en andere onzuiverheden vakkundig te laten wegpikken. Koraalbewoners hebben een goed geheugen, en weten snel welke de beste salons zijn. Er is huidverzorging in het aanbod, maar er is ook een gat in de markt voor beroepsverzorgers die zich toespitsen op kieuwbeurten of tandhygiëne.

Sommige ondernemingen worden dan ook uitgebaat in consortium met andere nichespelers zoals de poetsgarnaal (het beestje dat model stond voor Jacques in Finding Nemo), en groeien uit tot echte wasstraten.

Gelukkig is er voor een wasstraat op het rif geen milieuvergunning nodig. Nergens wordt er dichter op elkaar geleefd dan op een rif, toch klaagt niemand over overlast. Alle overschotten van de wasbeurten zijn immers lekkere hapjes eten voor de bewoners van de wasstraat. Heel wat spullen krijgen nog een grondige nabewerking. Het is een dienst die loont en de lokale economie op gang trekt.

Wasstraten worden meestal uitgebaat bovenop een bestrating van steenkoraal. Een grote diversiteit aan steenkoraal is de voornaamste leverancier van bouwstructuren. Het geeft het rif vorm en karakter dankzij het kalkskelet aan de buitenkant van het lichaam van de koraaldiertjes: de koraalpoliepen. Kalk is dan ook in overvloed aanwezig, en heel wat organismen zijn ervan afhankelijk voor hun lichaamsbouw.

De koraalpoliepen danken hun groei aan ondermeer plankton dat ze uit het water filteren met hun tentakels. Plankton (meerbepaald fytoplankton) bestaat uit een overvloedig aanwezig zwevende soep aan eencellige chemische fabriekjes die CO2 omzetten in suiker via fotosynthese. Plankton is de belangrijkste leverancier van energie voor heel de voedselketen onder de zeespiegel. In onze maritieme metropool hoeft geen schaarse fossiele plantengroei uit de grond gepompt of gemijnd te worden. Aan de basis van ieder natuurlijk ecosysteem staat overvloedig beschikbare en hernieuwbare energie: direct zonlicht.

Een ecosysteem aan slimme relaties

Dankzij de veelzijdigheid aan relaties gaat niets verloren. Er is geen afval en geen werkloosheid in het rif. We kunnen nog een tijdje doorgaan met leuke voorbeelden uit de natuur die – letterlijk – de cirkel van energie en materiaal rond maken, maar veel liever stellen we ons de vraag of we de relaties tussen enkele economische en maatschappelijke actoren niet kunnen herbekijken om een veel duurzamere samenleving te creëren.

Neem nu elektronica. We houden allemaal van onze smartphone, onze tablet computer en het LCD- of LED televisiescherm in de leefkamer. Velen kunnen zich een leven zonder niet meer voorstellen. Met onze technologische inzichten van vandaag, zijn we voor de productie van deze producten nog altijd ontzettend afhankelijk van heel wat grondstoffen en edelmetalen die steeds schaarser en duurder worden.

Het antwoord op dit probleem zou wel eens te vinden kunnen zijn in de ontwikkeling van een ecosysteem aan diensten op basis van nieuwe relaties. Net zoals we kennen van onze duiktrip van daarnet.

Een nog slimmere smartphone

De ontwerper van smartphones zal niet alleen moeten focussen op de esthetische kant en de gebruikerservaring. Hij zal ook rekening houden met alle processen na de terugname van het toestel. Na gebruik zal het toestel immers snel uit elkaar moeten gehaald worden. Materialen zullen met nauwkeurigheid gescheiden worden om na behandeling een nieuwe bestemming en een nieuw leven te krijgen. Zijn ontwerp zal niet enkel geapprecieerd worden door de eindgebruiker. Feedback van alle actoren in de keten worden voor hem of haar iets om rekening mee te houden.

Afvalverwerkers evolueren vandaag steeds meer naar materiaalbeheerders. Ook zij ontwikkelen andere relaties te midden van andere industriële spelers. Ze worden leveranciers van grondstoffen. Grondstoffen die we weldra op een meer duurzame en goedkopere manier kunnen recupereren dan waneer ze in een ander werelddeel moeten ontgonnen worden.

Heel wat nichespelers zullen processen en technologieën aanleveren om assemblage en deassemblage mogelijk te maken, materialen te ontwikkelen en te behandelen met het oog op meerdere levens.

Ook met de overheid krijgen bedrijven een nieuwe relatie. Ook in Vlaanderen heeft ons afvaldecreet kort geleden (eindelijk) plaats geruimd voor een materialendecreet: een wetgevend kader dat nieuwe samenwerkingsverbanden moet mogelijk maken met een degelijk juridische onderbouw.

Er zal ook een andere, misschien wel intensere relatie ontwikkeld worden met de eindgebruiker van een smartphone. De ‘goeie deal’ zal er anders moeten uitzien. Want die gebruiker moet er wel belang bij hebben om zijn toestel terug te brengen, of beter gezegd: niet “weg” te gooien.

De verkoper is dan misschien ook geen verkoper meer, maar wordt – wie weet – een dienstverlener. Opnieuw een andere relatie: hij verkoopt geen smartphone, hij verkoopt dan bijvoorbeeld één of twee jaar “being on top of things”.

Het mooie is niet alleen dat we belangrijke grondstoffen redden van snelle uitputting (ook zullen ontwikkelingslanden minder worden misbruikt als vuilnisbelt). We komen ook tot meerwaarde voor de eindgebruiker. Niets is zo’n afknapper dan wanneer je een nieuwe smartphone moet kopen, enkel en alleen omdat er een barst is in je scherm, of omdat je batterij het niet meer doet. Producten zullen slimmer, flexibeler en modulair in elkaar zitten. Ze zullen langer meegaan, en langer meegaan met hun tijd. Omdat het loont. Wanneer producten diensten worden, dan is het functioneren, de flexibele invulling, de duurzaamheid en een efficiënte klantendienst in het belang van de aanbieder.

Er is nog een hele lange weg te gaan. Zeker als je weet dat vandaag minder dan een derde van de zestig meest gebruikte metalen een “end-of-pipe” recyclage cijfer van meer dan 50% heeft. 34 Van die metalen scoren zelfs minder dan 1% (UNEP recycling rates of metals report, 2011). Wetende dat we veel van deze (vaak zeldzame aard-)metalen nog hard gaan nodig hebben om onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen af te bouwen doordat ze nodig zijn in de bouw van bijvoorbeeld zonnecellen en batterijen, is er nog veel werk voor de boeg.

Maar toch is er hoop. In heel wat sectoren komt de gesloten materialenkringloop hoger op de agenda te staan. En wanneer iedere industrie een visie rond haar voortbestaan ontwikkelt die iets weg heeft van een gesloten kringloop, komen we elkaar daarna allemaal opnieuw tegen in een volhoudbaar en veerkrachtig ecosysteem.